Αρχαιολογικά εύρηματα του 2015 στην Φαναγορία

Τον 5ο αιώνα π.Χ. στο βασίλειο του Βοσπόρου έγινε πραξικόπημα: ο Σπαρτόκ ανέτρεψε τη δυναστεία των Αρεανακτιδών και έγινε ο ιδρυτής μιας νέας βασιλικής δυναστείας, των Σπαρτοκιδών. Το γεγονός αυτό είναι πολύ σοβαρό σε οποιαδήποτε εποχή, δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι αρχαίοι ιστορικοί το έχουν σημειώσει στα αρχεία τους.

Ωστόσο, δεν υπήρχε απτή απόδειξη της βίαιης αλλαγής εξουσίας, στο Βασίλειο του Βοσπόρου, μέχρι το 2015, όταν οι Ρώσοι αρχαιολόγοι βρήκαν στις ανασκαφές της αρχαίας Φαναγορίας στοιχεία, το ένα τέταρτο της πόλης καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά κατά τα έτη 480-470 π.Χ.

Είναι ένα φανερό γεγονός που υποδηλώνει ότι στην Φαναγορία, όπως και σε άλλες πόλεις του Βασιλείου του Βοσπόρου της εποχής εκείνης, στην αλλαγή των δυναστειών, αν κρίνουμε από τα ίχνη φωτιάς, που συνόδευαν την ένοπλη σύγκρουση, καταστράφηκαν ολόκληρες πόλεις, σύμφωνα με ένα δελτίο τύπου, της αποστολής, στην ιστοσελίδα του ιδρύματος, “Ελεύθερη επιχείρηση” του Όλεγκ Ντεριπάσκα.

Η Φαναγορία είναι η μεγαλύτερη αρχαία ελληνική αποικία στα εδάφη της σύγχρονης Ρωσίας. Τα ερείπια της βρίσκονται στη χερσόνησο του Ταμάν, στις ακτές των Στενών του Κερτς, κοντά στο χωριό Σενόη στην περιοχή Κρασνοντάρ. Οι ανασκαφές που διεξάγονται εδώ από το 1936 (με μία παύση μόνο κατά τη διάρκεια του πολέμου), μέχρι στιγμής έχει μελετηθεί μόνο το 2% της αρχαίας πόλης, είναι τόσο μεγάλη η έκταση.

Η Φαναγορία ιδρύθηκε από Έλληνες αποίκους τον VI αιώνα π.Χ., ήταν η δεύτερη μετά την Παντικάπαια (σημερινό Κερτς), πρωτεύουσα του βασιλείου του Βοσπόρου, γνώρισε την κυριαρχία της Ρώμης, του Βυζαντίου και τουΧανάτου του Χαζάρ, υπέστη καταστροφικές επιδρομές από τους Ούννους και τους Ρώσους πρίγκιπες.

Η αλλαγή των βασιλικών δυναστειών, είναι το μόνο (γνωστό) επεισόδιο στην ιστορία των 1.500 χρόνων της πόλης, η οποία ξαφνικά εξαφανίζεται τον δέκατο αιώνα. Για πολύ καιρό θεωρήθηκε ότι η Φαναγορία είχε εγκαταλειφθεί λόγω της επιδείνωσης του φυσικού περιβάλλοντος, κυρίως λόγω της αύξησης της στάθμης της θάλασσας. Στην αρχαιότητα, η γραμμή του νερού ήταν στα 250 μέτρα πιο πέρα από ότι σήμερα. Σήμερα, το ένα τρίτο της αρχαίας Φαναγορίας είναι κρυμμένο κάτω από το νερό.

Ωστόσο, από τα αποτελέσματα των ανασκαφών το 2015 έγιναν ορισμένες διαπιστώσεις, όχι τόσο από τα στοιχεία που βρέθηκαν, όσο από την απουσία τους, αυτά επέτρεψαν στους επιστήμονες να προωθήσουν μια νέα θεωρία του τι συνέβη. Σε ένα δελτίου τύπου των αρχαιολογικών εκθέσεων της αποστολής σχολιάζεται:

Κατά τη διάρκεια ανασκαφών στην “κάτω πόλη” ανοίχτηκαν στρώματα που χρονολογούνται από τη διάρκεια ζωής του χαζαρικού Χανάτου (9ος-10ος αιώνας μ.Χ.). Τότε ήταν, που οι άνθρωποι εγκατέλειψαν μαζικά την Φαναγορία. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν βρει κανένα ίχνος φωτιάς και καταστροφής που σχετίζονται με εκείνη την εποχή. Αυτό συνέβη και νωρίτερα (το 1960 και το 1980) με ευρήματα που χρονολογούνται από την ίδια περίοδο, και δεν δίνουν λόγο να πιστεύουμε ότι η πόλη καταστράφηκε από επίθεση ή από πυρκαγιά. Ούτε υπάρχουν και υπολείμματα από τους υπερασπιστές.

Ωστόσο, μια σειρά από γραπτές πηγές της εποχής εκείνης δείχνουν ότι στις αρχές του δέκατου αιώνα στα εδάφη εκείνα εισέβαλε ο στρατός του Ρώσου (Σλάβου) πρίγκιπα που ονομαζόταν Helga (Όλεγκ). Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, οι Ρώσοι πρίγκιπες και στρατηγοί, πριν ξεκινήσουν την πολιορκία μιας πόλης συνήθως προσέφεραν στους κατοίκους της να την εγκαταλείψουν σε αντάλλαγμα την ασυλία. Υπάρχουν περιπτώσεις που οι πολίτες δεν δεχόντουσαν την απαίτηση αυτή. Σε αυτούς τους χώρους σήμερα βρέθηκαν άφθονα ίχνη καταστροφής και φωτιάς, καθώς και υπολείμματα πολιτών που σκοτώθηκαν ενώ αμύνονταν. Το σύνολο των δεδομένων που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών, από ιστορικά έγγραφα και στοιχεία, επέτρεψαν στους επιστήμονες στο να υποθέσουν ότι οι Φαναγορίτες μπορεί να εγκατέλειψαν την πόλη τους εξαιτίας του τελεσιγράφου από την ρωσική στρατιά και δεν ήθελαν να γίνουν θύματά της.

Ένα από τα αποτελέσματα των εργασιών, αυτό το έτος ήταν η εμφάνιση υποθέσεων για πιθανές αιτίες της φυγής των κατοίκων. Οι μελέτες αυτές μας επιτρέπουν να δέσουμε μαζί την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας του χανάτου του Χαζάρ και της αρχαίας Ρωσίας, το οποίο δέσιμο είναι σημαντικό για την κατανόηση του ευρύτερου ιστορικού σχήματος.

“Μπορούμε να υποθέσουμε ότι το εκκολαπτόμενο αρχαίο ρωσικό κράτος υπήρχε ήδη σε αυτά τα χρόνια και συμμετείχε ενεργά στην πολιτική και δημόσια ζωή της περιοχής”, δήλωσε ο Βλαντιμίρ Κουζνετσόβ, Διδάκτωρ Ιστορικών Επιστημών, Επικεφαλής της Φαναγορίτικης αρχαιολογικής αποστολής.

“Υπάρχει η σπάνια περίπτωση όπου η έλλειψη των στοιχείων δεν είναι λιγότερο σημαντική από την παρουσία τους. Ειδικά στην Φαναγορία, όπου για χρόνια η έρευνα έχει φέρει πολλές εντυπωσιακές ανακαλύψεις στον κόσμο. Στο τέλος του 2015, οι επιστήμονες εντόπισαν μια σειρά από πολύ μοναδικά ευρήματα.

Ένα από αυτά, ένα κτίριο με ασυνήθιστο σχήμα με χοντρούς τοίχους, που βρίσκονται στην κορυφή της ακρόπολης. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι είναι ένας ναός που χρονολογείται από την ίδρυση της πόλης, δηλαδή από τον 6ο αιώνα π.Χ.. Εάν η τρέχουσα υπόθεση επιβεβαιωθεί, αυτός ο ναός θα είναι το παλαιότερο θρησκευτικό κτίριο στη Ρωσία.

Εκεί, στην “άνω πόλη”, όπου οι επιστήμονες έχουν φτάσει στα αρχαιότερα στρώματα, βρέθηκε ένα σπάνιο αγγείο από την ελληνική πόλη Κλαζομένες (δεν υπάρχει πλέον, βρισκόταν στα εδάφη της σύγχρονης Τουρκίας). Απεικονίζεται ένας ιππέας, πίσω από τον οποίο τρέχει ένα σκυλί. Στον κόσμο των αρχαιολογικών ευρημάτων, αυτό είναι κάτι σπάνιο. Αρκεί να πούμε ότι η κατάταξη των αγγείων αυτών έγινε μόνο το 1952, και από τότε δεν έχει αλλάξει, είναι πολύ λίγο το υλικό για να μπορέσουν οι επιστήμονες να εξηγήσουν τη σημασία των ευρημάτων.

Στον ίδιο χώρο βρέθηκε σπίτι δυο δωματίων από τούβλα λάσπης με διατηρημένο μονοπάτι, η αψίδα στην είσοδο του σπιτιού και η εστία, η είναι επίσης πολύ σπάνια.

Αξίζει να προστεθεί ότι σε γενικές γραμμές στην Φαναγορία υπάρχουν πολύ λίγα κτίρια από πέτρα, στην χερσόνησο του Ταμάν υπήρχε πάντα μια έλλειψη των συνηθισμένων υλικών κατασκευής για τους Έλληνες.

Η πέτρα έπρεπε να εισαχθεί ή να επαναχρησιμοποιηθεί για να οικοδομηθούν νέα πέτρινα κτίσματα, τα οποία ήταν μερικές φορές ακόμη και επιτύμβιες στήλες από ένα νεκροταφείο της πόλης. Πολλά κτίρια στη Φαναγορία χτίζονταν μόνο από λίθινα θεμέλια, ενώ οι τοίχοι ήταν χτισμένοι από τούβλα λάσπης.

Ένα άλλο μοναδικό εύρημα είναι το αρχαιότερο νόμισμα που βρέθηκε στο έδαφος της Ρωσίας. Όπως περιγράφεται από τους επιστήμονες, είναι ένα “ασημένιο νόμισμα αξίας 1/48 της δραχμής, με διάμετρο λιγότερο από 1 εκατοστό, το οποίο απεικονίζει ένα μυρμήγκι. Οι ειδικοί έχουν ορίσει την ημερομηνία στο πρώτο μισό του 5ου π.Χ. αιώνα. Όμοια νομίσματα στον κόσμο, αριθμούνται μονάχα σε μερικές εκατοντάδες.

Όπως αναγνωρίζεται από τους αρχαιολόγους το 2015, η δουλειά τους έγινε πολύ πιο δύσκολη στην Φαναγορία λόγω σφοδρών βροχοπτώσεων. Οι επιστήμονες ελπίζουν να συνεχίσουν πιο λεπτομερή μελέτη των ανοιγμένων περιοχών το επόμενο έτος, όταν κλείσουν 80 έτη από την έναρξη των τακτικών ανασκαφών στη Φαναγορία.

No Comments Yet.